زمان تقریبی مطالعه: 18 دقیقه
 

ترکیه (دانشنامه‌حج)






جمهوری ترکیه یکی از کشورهای اسلامی است که بخش عمده آن در آسیا و بخش دیگر هم در اروپا واقع شده، پایتخت آن آنکارا و زبان رسمی‌شان ترکی و یکی از کشورهای است که از قدیم در حوزه حج خانه خدا حضور فعال دارد.


۱ - موقعیت جغرافیایی



جمهوری ترکیه با مساحت ۷۷۹۴۵۲ کیلومتر مربع و جمعیت ۸۰۶۹۴۴۸۵ تن (آمار جولای ۲۰۱۳م) از شمال به دریای سیاه، از جنوب به دریای مدیترانه و کشورهای سوریه و عراق، از غرب به دریای اژه و کشورهای یونان و بلغارستان، و از شرق به کشورهای گرجستان و ارمنستان و آذربایجان و ایران محدود شده است.
[۱] ترکیه ص۱۲.
این کشور از دو بخش آسیایی و اروپایی تشکیل شده است که بخش آسیایی آن ۹۷% از خاک ترکیه را تشکیل می‌دهد و در برگیرنده سراسر شبه جزیره آناتولی (آسیای صغیر) است و بخش اروپایی آن در جنوب شرقی شبه جزیره بالکان و قاره اروپا قرار دارد. این کشور به ۸۰ استان تقسیم می‌شود و پایتخت آن آنکارا است.
[۲] ترکیه، ص۱۱-۱۳.
[۳] اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۷۲-۲۷۳.


۲ - زبان‌های فرعی و رسمی



ترکان ۸۰%، کردها ۱۷%، عرب‌ها ۲% و لازها و گرجیان مسلمان و شمار‌ اندکی از ارمنیان و یونانیان ۱% باقی‌مانده را تشکیل می‌دهند. ترکی، زبان رسمی این کشور است که در گذشته با خط عربی نوشته می‌شد و از هنگام تشکیل جمهوری ترکیه، با خط لاتین نگاشته می‌شود.
[۴] اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۸۰.
[۵] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴.


۳ - دین و مذهب



بیش از ۹۹% مردم ترکیه مسلمانند و از این شمار ۸۰% اهل سنت و ۱۵ تا ۲۰% علوی و گروهی هم شیعه امامی هستند. پیروان اهل سنت بیشتر حنفی و شافعی به شمار می‌روند. حنفیان بیشتر در سرزمین‌های مرکزی و غربی ترکیه سکونت دارند و شافعیان که بیشتر کرد هستند و جمعیتشان کمتر از حنفیان است، در مناطق شرقی کشور سکنا گزیده‌اند. شیعیان که شمار آن‌ها حدود ۱ تا ۵/۱ میلیون تن برآورد شده، بیشتر در شرق و شمال شرقی ترکیه نزدیک مرزهای ترکیه با ایران و ارمنستان ساکن هستند.
[۶] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۹۳-۹۵.


۴ - حکومت‌های گذشته



آسیای صغیردر حدود ۵۰۰ ق م به تصرف هخامنشیان درآمد و پس از یورش اسکندر به سال ۲۳۳ق م به دست سلوکیان افتاد و پس از مدتی رومیان بر آن حکم راندند. پس از آن‌که روم به دو بخش شرقی وغربی تقسیم شد، ترکیه کنونی زیر نظر روم شرقی (امپراتوری بیزانس) قرار گرفت. در سال ۴۶۳ق/۱۰۷۱م ترکمن‌های مسلمان سلجوقی در نبرد ملازگرت، رومیان را شکست دادند و نیمه شرقی ترکیه را به دست گرفتند. این، سبب نفوذ اسلام و زبان ترکی در میان مردم آن سرزمین شد؛ اما همچنان نیمه غربی در دست امپراتوری بیزانس باقی ماند.
[۷] جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۱، ص۲۹-۳۰.
[۸] اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۹۰-۲۹۵.

پس از کوچ قبایل ترکمن مسلمان از شرق ایران به آسیای صغیر، آنان به تدریج دولت‌های کوچک محلی تشکیل دادند. قبیله قایی یکی از مشهورترین این قبایل بود. عثمان بیک، رهبر این قبیله، به سال ۶۹۹ق/۱۳۰۰م حکومتی را که بعدها عثمانی نام گرفت، بنیان نهاد. عثمان بیک و ۳۶ پادشاه دیگر در سال‌های ۱۲۹۹ تا ۱۹۲۲م بر قلمروی گسترده با نام امپراتوری عثمانی حکومت کردند.
[۹] جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۱، ص۳۹-۴۲.
[۱۰] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۳۷-۳۹.

ترکیه در جنگ جهانی اول از هم پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش قرار گرفت. وی جمهوری ترکیه را به سال ۱۳۰۲ق/ ۱۹۲۳م بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا کرد و ملقب به آتاترک گشت. از این‌رو، ترکیه نخستین کشور سکولار در جهان اسلام قلمداد می‌شود. او برای نوشتن زبان ترکی، خط لاتین را مرسوم کرد و برای صنعتی کردن ترکیه بسیار کوشید.
[۱۱] جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۲، ص۶۱۴-۶۱۵.
[۱۲] ترکیه، ص۵۷-۶۴.

ƒ

۵ - حج‌گزاری در ترکیه



دوره عثمانی مهم‌ترین دوره تاریخ حج‌گزاری این منطقه است. گزارش‌های فراوان در باره ارتباط دولت عثمانی و حرمین در منابع گوناگون یافت می‌شود.
حکمرانان عثمانی توجهی ویژه به حجاز داشتند و در طول سال‌ها به عنوان خادم الحرمین به زائران خانه خدا خدمت‌ می‌کردند. این دولت برای حراست و حفاظت از مسیر حج و شهرهای مقدس و نیز زائران خانه خدا، مسؤولیت مستقیم داشت و هر سال کمک‌های نقدی فراوان به مکه و مدینه می‌فرستاد. از آن جمله، ارسال صره همایونی و هدایای حکمرانان عثمانی و رجال دربار برای مردم حرمین شریفین بود.
استانبول در مسیر حج زائران مناطق بسیار همچون آسیای میانه و جمهوری‌های شوروی قرار داشت و مردم این مناطق به دلیل حمایت و یاری‌های دولت عثمانی، این مسیر را ترجیح می‌دادند. دولت عثمانی کاروان‌سراها و تکیه‌های فراوان برای استراحت این حاجیان در مسیر ساخته بود. ایرانیان نیز به دلیل امنیت بیشتر قلمرو عثمانی، بیشتر از این مسیر به حج می‌رفتند. بندرهای این کشور همچون سینوب و سامسون محل گرد آمدن حاجیان کشورهای گوناگون بود و حاجیان از آن جا به سفر ادامه می‌دادند.
[۱۴] دوغان، اسراء، میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۴، ص۱۸۷-۱۹۹، «حجاج ترکستان، راه‌ها و دشواری‌ها.


۶ - تألیفات درباره حج



آثاری متعدد از مردم این منطقه در حوزه مناسک حج و علم المنازل نگارش یافته که از آن جمله دلیل المناهل و مرشد الحاج نوشته عبدالقادر است. این کتاب شرح منازل حج از اسکدار به شام و از آن جا به قدس و سپس مدینه و مکه را به دست می‌دهد. منازل الحج نوشته قیس داودی اثری دیگر است که به شرح منازل حج از استانبول به مصر و سپس حج پرداخته است. منازل حما، مناسک حج نوشته مصطفی سنایی شرحی از منازل حج از اسکدار به شام و سپس حج به دست داده است. نهجة المنازل از محمد ادیب بن محمود درویش، منازل میان اسکدار تا شام و سپس مکه را یاد کرده است. سیاحت‌نامه یوسف نابی به نام تحفة الحرمین و منظومه در مناسک حج نوشته نالی محمد افندی قونوی۱۰۵۸ق) از دیگر آثار در حوزه حج هستند که به زبان ترکی نگاشته شده‌اند.
[۱۵] دوغان، اسراء، میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۰، ص۱۰۰-۱۱۹، «ادبیات حج در دوره دولت عثمانی.
الرحلة الحجازیه نوشته اولیاء چلپی۱۰۹۵ق) از دیگر سفرنامه‌های معروف ترکی است. چلپی در این اثر، شرح سفر خود از استانبول به حجاز را به زبان ترکی نگاشته است.
برخی از ساکنان مکه را ترکان تشکیل می‌دادند. بر پایه گزارشی، به سال ۱۸۷۷م بیش از ۵۰۰ ترک در مکه ساکن بودند. بیشتر این ساکنان در شاخه‌های گوناگون نظامی مشغول به کار بودند و برخی نیز به تجارت و فروش لباس، ادویه و وسایل اروپایی اشتغال داشتند. قاضیان مکه بیشتر دانشورانی ترک بودند که از سوی دولت عثمانی به مکه فرستاده می‌شدند. این قاضیان ریاست مراسمی را بر عهده داشتند که در آن، امیران مکه به حکمرانی نصب می‌شدند.

۷ - مسیر حج



مردم ترکیه برای سفر حج به بندر ازمیر می‌رفتند و با عبور از دریای مدیترانه، به بندر سعید در مصر می‌رفتند و پس از شش تا هفت روز سفر بر دریای سرخ، در بندر جده پیاده می‌شدند. این حاجیان پیش از سفر به مکه چند روز در مدینة الحجاج می‌ماندند. هر گروه از حاجیان ناگزیر از انتخاب مطوف ویژه خود بودند. مطوف معمولا فقط مسکن و آب برای حاجیان فراهم می‌کرد.
[۱۸] سلیمان عبدالغنی و سعدالدین اونال، تاریخ الحج، ص۸۴-۸۷.


۸ - اعلان جمهوریت ترکیه و رکود سفر حج



چند سال پیش از اعلان جمهوریت در ترکیه، با خارج شدن منطقه حجاز از حاکمیت عثمانی و بسته شدن راه‌های آن سرزمین، سفر حج با رکود روبه‌رو شد و شمار حاجیان در این سال‌ها بسیار کاهش یافت. از آن پس نیز مشکلات اقتصادی و رفتارهای دین‌ستیزانه حکومت، موجب شد که بی‌رونقی حج ادامه یابد. این وضعیت حدود ۳۰ سال یعنی از سال ۱۹۱۷ تا ۱۹۴۷م به درازا انجامید. در این سال‌ها برخی به صورت غیر رسمی و بعضی با گذرنامه‌های ویژه بازرگانان، به حج می‌رفتند.
[۱۹] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۷.
به سال ۱۹۴۷م اعزام حاجیان به صورت رسمی آغاز گشت و در سال بعد دیگر بار تعطیل شد. می‌توان سال ۱۹۴۹م را سرآغاز اعزام رسمی حاجیان ترک به حج دانست. عوامل متعدد همچون فشار مردم بر حکومت برای بازگشایی راه حج، پایان یافتن دوره تک‌حزبی در ترکیه، و اعزام ترک‌های ساکن مرزهای روسیه تاثیری بسزا بر گشایش رسمی راه حج داشت.
[۲۰] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۸.
با وجود مشکلات دیگر چون رواج وبا و دشواری‌های دریافت ویزا، شمار حاجیان رفته رفته افزایش یافت و در سال ۱۹۵۰م به حدود ۹۰۰۰ تن رسید.
[۲۱] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۹.
در این سال‌ها، حاجیان ترک در کاروان‌هایی از سه مسیر سوریه، فلسطین و اردن و از سه مسیر زمینی، دریایی و هوایی به حج می‌رفتند. به دلیل ویرانی راه‌آهن حجاز در جنگ جهانی اول، حاجیان از مسیر فلسطین با کامیون‌های صحرایی به مکه اعزام می‌شدند. پس از اشغال کامل فلسطین به دست اسرائیل در سال ۱۹۶۷م امنیت این راه به خطر افتاد و حرکت از آن برای زائران ترک ناممکن شد.
[۲۲] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۰.

حاجیان در مسیر دریایی در پی عبور از کانال سوئز به جده وارد می‌شدند. این مسیر نسبت به راه زمینی هزینه کمتر داشت و ۱۰ روز به طول می‌انجامید. شمار حاجیان ترک که از مسیر دریایی به حج مشرف شده‌اند، در سال‌های ۱۳۴۵، ۱۳۴۶ و ۱۳۴۸ق به ترتیب ۱۰۳۹، ۸۷۵ و ۱۲۵ تن گزارش شده است. مسیر هوایی حاجیان ترک نخست به لبنان و سپس اردن و جده بود که البته به دلیل نقش نداشتن دولت ترکیه در امور حاجیان، با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شد.
[۲۳] غازی، عبدالله بن محمد، افادة الانام، ج۵، ص۱۹۰، ۲۲۰، ۲۴۵.
[۲۴] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۲.
[۲۵] میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۲، ص۱۹۵-۱۹۶، «حج‌گزاری در ترکیه.


۹ - مسئولیت سازمان دیانت



از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۷۹م حج ترکیه با فراز و نشیب‌های بسیار روبه‌رو شد و سرانجام با وا‌گذاری امور حج به سازمان امور دیانت در سال ۱۹۷۹م از ثبات نسبی‌ برخوردار گشت. سازمان امور دیانت پس از وزرات کشور و دفاع، از لحاظ اهمیت، در جایگاه سوم قرار دارد. آژانس‌های سیاحتی نیز بر پایه مصوبه هیئت وزیران به تاریخ ۱۹۸۸م می‌توانند زیر نظر سازمان امور دیانت، به اعزام حاجیان به عربستان بپردازند. اکنون بخش خصوصی همراه دولت، وظیفه سامان‌دهی امور حج ترکیه را بر عهده دارد. سازمان امور دیانت ترکیه افزون بر انجام تحقیقات حج، بر امور اجرایی حج نظارت می‌کند.
[۲۶] ترکیه، ص۳۳.
[۲۷] میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۲، ص۱۹۶؛ .

شمار حاجیان این کشور، بسته به اوضاع سیاسی و اقتصادی، نوسان فراوان داشته است. در دهه ۶۰ م قدرت سیاسی ترکیه در دست حزب‌های لائیک بود و این احزاب از قدرت خود برای محدود کردن اسلام و حج بهره می‌بردند. آن‌ها امکانات لازم را برای اعزام حاجیان ترک ایجاد نمی‌کردند. پس از تبدیل مدیریت حج از یک ارگان دولتی به یک مرکز خدمات اجتماعی به سال ۱۹۶۱م وضع حاجیان ترک بهتر شد.
[۲۸] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۲-۲۳۳.

در میان سال‌های ۱۹۷۴ تا ۱۹۷۷م با روی کار آمدن دولت ائتلافی و آسان شدن وضعیت اعزام، شمار حاجیان افزایش یافت.
[۲۹] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۰.
در این سال‌ها پس از همدستی اربکان و اجاوید برای تاسیس اداره مرکزی حج و تمرکز مدیریت حج در دست دولت، شمار حاجیان رشدی چشمگیر یافت. در سال اول سامان‌دهی (۱۹۷۴م) شمار حاجیان ترک به بیش از ۱۰۰ هزار تن رسید که تا پیش از آن پیشینه نداشت. این رشد در سال‌های بعد هم ادامه یافت و به بیش از ۱۳۶۰۰۰ تن به سال ۱۹۷۵م و ۱۳۸۰۰۰ تن در سال ۱۹۷۶م رسید. در این سال‌ها کشور ترکیه بیشترین شمار حاجیان را به حج می‌فرستاد و در ردیف اول کشور‌های اسلامی قرار داشت.
[۳۰] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن ص۲۳۶.
اما بحران اقتصادی و هرج و مرج سیاسی در سال‌های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹م باعث کاهش شمار حاجیان این کشور شد.
[۳۱] جون کین، ستة اشهر فی الحجاز، ص۷۳-۷۴؛ .


۱۰ - تعداد حاجیان در سال‌های اخیر



سال شمار حاجیان
۱۹۵۰ ۶۰۰۰
۱۹۵۴ ۱۲۰۰
[۳۲] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۰.

۱۹۶۴ ۲۲۳۳۸
[۳۳] احمد هدایتی و محمد علی هدایتی، خاطرات سفر مکه، ص۲۲۰.

۱۹۶۵ ۲۱۶۰۲
[۳۴] sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۳.

۱۹۶۶ ۲۵۹۴۸
۱۹۶۷ ۳۹۳۰۹
۱۹۶۸ ۴۱۹۹۸
۱۹۶۹ ۵۱۰۵۵
۱۹۷۰ ۵۶۵۷۸
۱۹۷۱ ۲۳۹۲۲
۱۹۷۲ ۲۷۲۳۵
۱۹۷۳ ۳۶۲۵۸
۱۹۷۴ ۱۰۶۰۴۵
۱۹۷۵ ۱۳۶۱۱۵
۱۹۷۶ ۱۳۸۰۰۰
۱۹۷۷ ۹۱۰۰۰
[۳۵] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۶.

۱۹۷۸ ۲۷۰۰۰
۱۹۷۹ ۱۰۰۰۳
۱۹۸۰ ۲۵۳۶۵
۱۹۸۱ ۳۰۴۹۲
۱۹۸۲ ۳۷۲۶۸
۱۹۸۳ ۳۵۹۸۸
۱۹۸۴ ۴۱۵۵۲
۱۹۸۵ ۳۷۷۶۷
۱۹۸۶ ۵۰۰۴۸
۱۹۸۷ ۹۷۳۷۹
۱۹۸۸ ۱۲۰۰۰۰
[۳۶] بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۲۴-۲۲۵.

۱۹۸۹ ۷۴۳۶۶
۱۹۹۰ ۳۳۶۲۷
۱۹۹۱ ۶۲۹۸۹
۱۹۹۲ ۷۳۲۰۰
۱۹۹۳ ۵۷۰۰۰
۱۹۹۴ ۵۶۵۹۱
۱۹۹۵ ۵۵۶۰۰
۱۹۹۶ ۶۰۰۰۰
۱۹۹۷ ۶۱۱۸۳
۱۹۹۸ ۶۴۵۰۰
۲۰۰۰ ۶۵۰۰۰
۲۰۰۳ ۸۹۰۰۰
۲۰۰۶ ۸۰۰۰۰
[۳۷] حج۲۶، ص۴۷۹.

۲۰۰۷ ۱۵۶۷۰۹

۱۱ - نحوه ثبت نام حج



خواستاران حج تمتع از طریق مساجد و رسانه‌های عمومی، از هنگام ثبت نام آگاهی می‌یابند. ثبت نام تنها از جانب دولت انجام می‌شود و هر فرد تنها یک بار حق ثبت نام دارد. حاجیان با قرعه‌کشی از میان خواستاران حج انتخاب می‌شوند و کسی نمی‌تواند سهمیه خود را به دیگری وا‌گذار کند. هزینه سفر حج، بسته به نوع هتل و مدت اقامت، تفاوت دارد و میان ۱۸۰۰ تا ۱۹۰۰ دلار گزارش شده است.
[۳۸] الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹، «جهود خادم الحرمین الشریفین فی خدمة بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن واضحة للعیان.
[۳۹] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴۵-۱۵۰.
حاجیان ترک پیش از آغاز سفر لباس هم‌سان فراهم می‌نمایند و در طول سفر تنها از این لباس‌ها استفاده می‌کنند.
[۴۰] الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹.
[۴۱] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۵۱.
مراسم عمره نیز به دست سازمان امور دیانت بر پا می‌شود و هزینه آن به سال ۲۰۰۹م بسته به میزان اقامت و تاریخ عزیمت میان ۶۹۵ تا ۱۳۹۵ یورو در گردش بوده است.
[۴۲] مجله کاروان نور، ش۲۳، ص۷، «مسلمانان ترکیه برای اعزام به عمره آماده می‌شوند.

سازمان امور دیانت ترکیه و مسؤولان بخش خصوصی دو ماه پیش از عزیمت زائران به عربستان، به اجاره مسکن در عربستان می‌پردازند. در طول سفر، زائران از خدمات پزشکی و همه امکانات درمانی دولت ترکیه یا عربستان بهره می‌گیرند. در ترکیه یک تا دو ماه پیش از موسم حج، همایش‌های آموزشی بر‌گزار می‌شود که بیشتر با هماهنگی مفتی‌های استان‌ها انجام می‌گیرد.
[۴۳] الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹-۵۱.
[۴۴] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴۷-۱۵۰.

حاجی در پی بازگشت از مکه، نزد مردم کشورش از جایگاهی والا برخوردار می‌شود. از رسم‌های حاجیان پیش از انقلاب ترکیه، بستن عمامه روی کلاهشان و پوشیدن عبای ویژه شامی بود. حاجیان ترک معمولاً سوغاتی همچون تسبیح، سجاده، عرقچین و آب زمزم همراه می‌آورند.
[۴۵] سلیمان عبدالغنی و سعدالدین اونال، تاریخ الحج، ص۸۸.
[۴۶] فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۵۱.


۱۲ - مراسم تهنیه



یکی از رسم‌های کهن مردم ترکیه، مراسم تهنیه بوده است. در این مراسم، خویشاوندان حاجی پیش از عزیمت وی به حج برایش صندوقی می‌خریدند و آن را رنگ سبز می‌زدند و وسایل مهم حاجی را درون آن می‌گذاشتند و به او حاجی افندی می‌گفتند. همسر حاجی تا هنگام بازگشت وی در مهمانی‌ها و شادی‌های بیرون از خانه شرکت نمی‌کرد. یک ماه پیش از بازگشت حاجی، در و دیوار خانه را رنگ سبز می‌زدند و برای زن و دختر او لباس ویژه سبز می‌خریدند. جشن سه روزه از دیگر ویژگی‌های مهم این مراسم است. در این سه روز، مراسم خاصی را انجام می‌دهند و دختران با پوشش‌های ویژه حضور می‌یابند.
[۴۷] میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۶۱، ص۵۷، «رسم تهنیه در ترکیه.

به استقبال کنندگان خلعت‌هایی به نام چفیه داده می‌شد و حاجی در آغاز ورود، به دیدن واپسین نفری می‌رفت که به حج رفته بود. در اثنای این دیدار، نوعی شیرینی به نام «عاشوره» میان مردم پخش می‌کردند. این شیرینی در اصل گونه‌ای شیرینی نذری است که مردم ترکیه در روزهای محرم برای یادآوری شهادت امام حسین (علیه‌السلام) میان مردم پخش می‌کنند. در روستاها نیز نخست نزدیکان حاجی، او را برای صرف غذا دعوت می‌کردند و سپس نوبت به همسایگان می‌رسید. در همه این دعوت‌ها، عالم روستا نیز حضور داشت. پس از خوردن غذا، همه به مسجد می‌رفتند و نماز می‌خواندند. آن گاه در میدان روستا گرد می‌آمدند و حاجی سکه‌هایی را که از پیش برای این مراسم فراهم کرده بود، به سوی مردم می‌انداخت و مردم این سکه‌ها را که متبرک می‌دانستند، نزد خود نگاه می‌داشتند.
[۴۸] میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۶۱، ص۵۷-۵۹، «رسم تهنیه در ترکیه».


۱۳ - فهرست منابع



۱. آشنایی با کشورهای اسلامی: جمعی از پژوهشگران، زیر نظر حسن روحانی، تهران، مشعر، ۱۳۸۷ش.
۲. آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه: محمد‌هادی فلاح‌زاده، مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات، ۱۳۸۴ش.
۳. افادة الانام: عبدالله بن محمد الغازی (م۱۳۶۵ق)، به کوشش ابن دهیش، مکه، مکتبة الاسدی، ۱۴۳۰ق
۴. تاریخ الحج من خلال الحجاج المعمرین: سلیمان عبدالغنی و سعدالدین اونال، مکه، جامعة‌ام القری.
۵. تاریخ امپراتوری عثمانی: استانفورد جی. شاو، ترجمه: محمد رمضان‌زاده، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۰ش.
۶. تاریخ امراء المدینة المنوره: عارف احمد عبدالغنی، دمشق، دار کنان.
۷. تاریخ مکه از آغاز تا پایان دولت شرفای مکه: احمد سباعی (م۱۴۰۴ق)، ترجمه: جعفریان، تهران، مشعر، ۱۳۸۵ش.
۸. ترکیه: کریس ابوک، ترجمه: مهسا خلیلی، تهران، ققنوس، ۱۳۸۴ش.
۹. جهان اسلام: مرتضی اسعدی، تهران، نشر دانشگاهی، ۱۳۶۹ش.
۱۰. الحج و العمره (ماهنامه): مکه، ۱۴۲۹ق
۱۱. خاطرات سفر مکه: احمد هدایتی و محمد علی هدایتی، تهران، حیدری، ۱۳۴۳ش.
۱۲. الرحلة الحجازیه: اولیا چلبی، قاهره، دار الآفاق العربیه، ۱۹۹۹م
۱۳. ستة اشهر فی الحجاز: جون کین، ترجمه: ساده‌هادی، بیروت، دار الرافدین، ۱۴۳۲ق
۱۴. ضیوف الرحمن: روبرت بیانکی، ترجمه: سعید محمد، ریاض، العبیکان، ۱۴۲۸ق
۱۵. کاروان نور (ماهنامه): تهران، سازمان حج و زیارت.
۱۶. میقات حج (فصلنامه): تهران، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.

۱۴ - پانویس


 
۱. ترکیه ص۱۲.
۲. ترکیه، ص۱۱-۱۳.
۳. اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۷۲-۲۷۳.
۴. اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۸۰.
۵. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴.
۶. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۹۳-۹۵.
۷. جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۱، ص۲۹-۳۰.
۸. اسعدی، مرتضی، جهان اسلام، ج۲، ص۲۹۰-۲۹۵.
۹. جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۱، ص۳۹-۴۲.
۱۰. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۳۷-۳۹.
۱۱. جی. شاو، استانفورد، تاریخ امپراتوری عثمانی، ج۲، ص۶۱۴-۶۱۵.
۱۲. ترکیه، ص۵۷-۶۴.
۱۳. عبد الغنی، عارف، تاریخ امراء المدینه، ص۳۲۴.    
۱۴. دوغان، اسراء، میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۴، ص۱۸۷-۱۹۹، «حجاج ترکستان، راه‌ها و دشواری‌ها.
۱۵. دوغان، اسراء، میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۰، ص۱۰۰-۱۱۹، «ادبیات حج در دوره دولت عثمانی.
۱۶. چلبی، اولیا، الرحلة الحجازیه، ص۴۶ به بعد.    
۱۷. سباعی، احمد، تاریخ مکه، ص۶۸۸.    
۱۸. سلیمان عبدالغنی و سعدالدین اونال، تاریخ الحج، ص۸۴-۸۷.
۱۹. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۷.
۲۰. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۸.
۲۱. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۴۹.
۲۲. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۰.
۲۳. غازی، عبدالله بن محمد، افادة الانام، ج۵، ص۱۹۰، ۲۲۰، ۲۴۵.
۲۴. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۲.
۲۵. میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۲، ص۱۹۵-۱۹۶، «حج‌گزاری در ترکیه.
۲۶. ترکیه، ص۳۳.
۲۷. میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۵۲، ص۱۹۶؛ .
۲۸. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۲-۲۳۳.
۲۹. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۰.
۳۰. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن ص۲۳۶.
۳۱. جون کین، ستة اشهر فی الحجاز، ص۷۳-۷۴؛ .
۳۲. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۰.
۳۳. احمد هدایتی و محمد علی هدایتی، خاطرات سفر مکه، ص۲۲۰.
۳۴. sosyo-kulturel Yonleriyle Turkiye’de hac olayi، P۵۳.
۳۵. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۳۶.
۳۶. بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن، ص۲۲۴-۲۲۵.
۳۷. حج۲۶، ص۴۷۹.
۳۸. الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹، «جهود خادم الحرمین الشریفین فی خدمة بیانکی، روبرت، ضیوف الرحمن واضحة للعیان.
۳۹. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴۵-۱۵۰.
۴۰. الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹.
۴۱. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۵۱.
۴۲. مجله کاروان نور، ش۲۳، ص۷، «مسلمانان ترکیه برای اعزام به عمره آماده می‌شوند.
۴۳. الحج و العمره (ماهنامه)، رجب ۱۴۲۹، ص۴۹-۵۱.
۴۴. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۴۷-۱۵۰.
۴۵. سلیمان عبدالغنی و سعدالدین اونال، تاریخ الحج، ص۸۸.
۴۶. فلاح‌زاده، محمدهادی، آشنایی با کشورهای اسلامی، ترکیه، ص۱۵۱.
۴۷. میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۶۱، ص۵۷، «رسم تهنیه در ترکیه.
۴۸. میقات حج (فصلنامه)، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، میقات حج، ش۶۱، ص۵۷-۵۹، «رسم تهنیه در ترکیه».


۱۵ - منبع



دوغان، اسراء، دانشنامه حج و حرمین شریفین، برگرفته از مقاله «ترکیه»، تاریخ بازیابی ۱۴۰۱/۳/۳.    






آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.